Grote veranderingen wist paars te bewerkstelligen op het gebied van sociale emancipatie: verruiming euthanasie, openstelling van het huwelijk, maar ook Europese zaken als Schengen en invoering Euro. Vele verworvenheden op individueel- én Europees-niveau hebben in tijdperk Paars/Wim Kok hun definitieve vorm gegeven. Des te opmerkelijker dat velen deze tamelijk uiteenlopende zaken vandaag als vanzelfsprekend lijken te ervaren. Nee, na zo’n sociaal-liberale agenda kon D66 eigenlijk wel inpakken. Wat ook bijna gebeurde.

Grappig eigenlijk dat vandaag de dag vooral VVD en D66 liberalen de lof krijgen voor veel van die zaken. Of de kritiek, maar dat ligt er maar net aan wie je dat vraagt. Ook interessant te zien dat VVD en D66 door velen, als lid van de liberale ALDE fractie in Europarlement, beschouwd worden als de grootste hoeders van deze politiek. Mensen als Els Borst, Hans Dijkstal en Joris Voorhoeve worden gezien als typische producten van die tijd. Liberaal met de bereidheid af en toe naar links te kijken. Compromis en diplomatie als hun grootste wapens. Maar laten we in een weekend als dit ook vooral niet vergeten dat Kok 'hun' minister-president was.

Wim Kok zelf werd gisteren omschreven als 'typisch kind van de Nederlandse wederopbouw'. Hij heeft duidelijk nog "De mooiste jaren van Nederland" (Dixit Han van der Horst) meegemaakt. Het gevoel dat er vanaf 0 werd opgebouwd en alles beter moest en ook kón worden. Dit kwam onder andere tot een hoogtepunt in individuele vrijheid als het hoogste goed; één van de duidelijkste paarse erfenissen. Post-Paars, Post-Fortuyn en vooral Post-9/11 worstelen we voornamelijk met deze erfenis. We hebben niet langer persoonlijk meegeholpen met opbouwen ervan maar moeten deze erfenis bewaken. We zijn een soort ‘opvolgers’. En daar staan we politiek nu. Wij hebben deze erfenis slechts geadopteerd. En dat betekent ook dat we een geesteskind in leven moeten houden dat we niet zelf verwekt of gebaard hebben. Niet verwonderlijk dat velen vandaag de dag het gevoel hebben dat veel wat ooit vanzelfsprekend was ter discussie staat.

De paarse periode, en daarmee die van Wim Kok, eindigde met een grote klap. Het kabinet viel over Srebrenica en Pim Fortuyn werd vermoord. 'Wimmetje gaat Pimmetje komt'; zong Vader Abraham nog in die tijd. Zover kwam het nooit. Kok stapte immers zelf uit de politiek en Pim Fortuyn was het niet gegund. Maar onder andere de 'anti-Paarse' retoriek van Fortuyn lijkt in vele lagen van -onder andere- het conservatisme en populisme nog weerklank te hebben. Denk hierbij aan: focus op de eigen omgeving, euroscepticisme, mirgratie, integratie etc. En dat klinkt ons toch allemaal bekend in de oren. Nee, het lijkt wel eens alsof het einde van paars een nieuwe fase en een bijbehorende discussie inluidde die tot op de dag van vandaag niet is beslecht. Gaan we liberaal-democratisch en pro-EU? Gaan we protectionistisch en anti-EU? De eersten claimen de erfenis van Paars (proxy Kok). De tweede claimen vooral ‘de puinhopen’ daarvan (proxy Fortuyn).

Het tragische is dat ze nu allebei dood zijn.

En Nederland soms het gevoel heeft nog te moeten stemmen...

Bovenstaande zinnen komen uit het genoemde stuk en geven de essentie weer. Onze veel besproken #dividendbelastingate zou een mooie testcase kunnen zijn: gaan bezwaarde coalitieparlementariërs tegen het afschaffen stemmen? In theorie is het enige dat je nodig hebt 1 VVD'er, 1 CDA'er, 1 D66'er en 1 CU'er en men kan rustig de dividendbelasting laten staan én de coalitie in de huidige vorm handhaven. Immers: het was niet één partij die de boel liet klappen. Wat daarvoor boven alles nodig is zijn de autonome parlementariërs waarover het stuk spreekt. Anders gezegd: parlementariërs die hun eigen partijprogramma -dat niet rept van een dergelijke maatregel- laten spreken boven het coalitiestandpunt.

Anderzijds zijn er luidde stemmen onder het volk die bij elke beslissing of (EU-)vertegenwoordiger roepen: *boos* "MAAR DIE HEB IK NOOIT GEKOZEN!". Er dreigt een tweede probleem. Durven parlementariërs, hoe wrang dat misschien ook klinkt, nog tegen de kiezers in te gaan? Indien parlementariërs hun oren net iets te veel laten hangen naar de waan van de dag kom je immers netto op hetzelfde uit. Ook nu controleert een parlement de regering niet meer maar is een parlementariër ondergeschikt aan het volk geworden. En daar komt het principe van 'stemmen zonder last' om de hoek kijken.

Het probleem is dat de representatieve democratie op dit moment ergens tussen buigen naar populisme en het geven van presidentiële rugdekking zweeft. Het maakt in praktijk niet eens uit naar welke situatie de balans omslaat. Beiden zijn ultiem funest voor het dualistisch grondbeginsel van onze politiek. De volksvertegenwoordiger is door dit gedrag geen volksvertegenwoordiger meer maar een marionet. Sommigen de marionet van een lobby of regeringscoalitie. Weer anderen -wellicht paradoxaal- van het volk zelf.  

Het problematische is dat je het van 'het volk' (GL tot PVV) vast niet mag roepen. Maar: je zit inmiddels toch bijna te wachten op een volksvertegenwoordiger uit de Tweede Kamer die tegen zowel de Shell-lobby als volkswoede roept:
"Wie zijn er nu eigenlijk verantwoordelijk in Nederland?" (hint: zij toch?).

Het eerste probleem is dat het extreem elitair zou overkomen.

Het tweede probleem is dat het ook nog feitelijk correct is...

Onwillekeurig denk ik nu aan oud-Kamerlid Gert Schutte (GPV), de geschiedenis in gegaan als staatsrechtelijke geweten van de kamer. Calvinist als hij was reageerde hij slechts met de tegenstelling dat anderen dat blijkbaar nalieten. De hamvraag die na dit alles overblijft: Is het tijd dat een 'seculiere-mainstream Gert Schutte' opstaat als nieuw staatsrechtelijk geweten van de politiek?

Het laatste is misschien iets te romantisch. Maar de oproep blijft staan: Gezocht: autonome parlementariër (m/v/anders).

Met name op internet is Jordan Peterson een hit. Sommige voorstanders zien in hem de duider van het (hun?) hedendaagse onbehagen bij uitstek. Critici verwijten hem een overdreven nadruk op masculiniteit, overgoten met een sociaal-conservatief sausje. Hoe het ook zij: ik las een interessant interview over deze man (longread). Nu eens niet van een ideologisch mede- of tegenstander maar van een oud-collega. Eentje die zelfs voorspraak voor hem had gedaan bij het verkrijgen van een baan als assistent-professor. Hij noteert een specifiek keerpunt waarop hij anders naar Peterson is gaan kijken.

Het betrof het moment waarop Peterson verklaarde zijn studenten niet 'genderneutraal' te willen aanspreken. Hij verkondigde dat hij 'zelfs naar de gevangenis zou kunnen gaan' als hij dat weigerde. De universiteit stelde -in het maximale geval- een boete voor bij overtreding. Wat wel kan gebeuren is dat er verdere juridische vervolging zou plaatsvinden bij het eventueel weigeren te betalen van die boete. Is dat nu een leugen of gewoon een beetje vrij omgaan met de waarheid? Prof. Bernard Shiff zag het echter als een beslissend moment waarop Peterson zich bereidwillig toonde desnoods als martelaar van het vrije woord in het gevang te draaien. En hiermee een man met een missie, of, een strijdende man was geworden.

Tommy Robinson is momenteel wellicht het meest karakteristieke voorbeeld van zo'n strijdende man. In tegenstelling tot een professor presenteert hij zich als de working-class hero. Ook hij is controversieel te noemen. Volgens de één is hij een soort hooligan die zich niet aan gerechtelijke orders wenst te houden. Zijn fans zien in hem echter een strijder voor de waarheid die vertelt wat mainstream politiek en journalistiek maar ook politie en justitie bewust proberen te verzwijgen. Hoe dan ook: een man met een missie is het. Door zijn working-class imago komt hier de metafoor van de strijdende man het beste tot zijn recht. Een hele gewone jongen die zich genoodzaakt ziet het op te nemen tegen machtige instituties. 

Veel mensen hebben deze ontwikkelingen op met name sociale media gevolgd. Vaak kun je zien dat mensen met wat meer nationalistische sympathieën, waaronder anti-migratie, anti-EU, ook symphatie (b)leken te hebben voor bovengenoemde personen. Echter: migratie en EU zijn niet de ultieme verbindende factoren. Want; er is meer:

Iets vreemds gebeurde er rondom het Catalaanse referendum en het arrestatiebevel tegen regiopresident Puigdemont. Laatstgenoemde kon in mijn feeds op opvallend veel steun uit wat we populistische hoek noemen rekenen. En dat is niet voor de hand liggend, gezien zijn liberale partij in Europees verband tot ALDE (lees: D66/VVD) behoort. Kennelijk riep de onafhankelijkheidsstrijd een vorm van onvoorwaardelijke sympathie op bij sommige mensen. En dat brengt ons alweer terug bij 'de strijdende man' als gemeenschappelijke factor. Iedereen die 'de macht' uitdaagt krijgt blijkbaar punten, geheel los van politieke (of religieuze) voorkeuren. En hiermee is de voorspelde "The End of Ideology" definitief waarheid gebleken.

Dat geven deze populisten overigens zelf ook aan, vaak met de kreet: 'links en rechts zijn verouderde termen!'.

In de geopolitiek vinden deze principes hun absolute hoogtepunt. De bewondering vanuit bepaalde hoek voor (leiders van) USA, Rusland of Syrië lijkt dan ook vooral te draaien om het 'strijdersimago'. Ideologisch valt er namelijk maar heel weinig van te zeggen. Want: Wat is er eigenlijk gemeenschappelijk aan de politieke ideologieën of de religieuze tradities van genoemde leiders of landen?

Kort door de bocht: niets.

Stefan Zweig kon het uitbreken van de eerste wereldoorlog niet anders verklaren dan -vrij vertaald- 'een overschot aan dynamiek'. Er lijken door de geschiedenis heen mensen te zijn geweest die helemaal niet precies weten waarvoor ze strijden. Maar die, ondanks dat, bijna compulsief worden opgedreven door een 'er moet nu iets gebeuren' gedachte. En het zijn precies zulke dynamische overschotten die in de geschiedenis de spreekwoordelijke pleuris deden uitbreken. Zie naast WO-I het op het tegenwoordige #fakenews gelijkende voorbeeld van het Emser Depesche. (Franco-Pruisische oorlog, door een oud docent van mij ooit gekscherend 'Wereldoorlog -1' genoemd).

En nee, niet alle genoemde mensen propaganderen openlijk de oorlog. Het is vooral, om weer met Zweig te spreken, de bijbehorende dynamiek waar ik niet gerust op ben. De doemdenkerij: "als we nu n(iet) iets doen is alles verloren". Louter onschuldig is het continue denken in strijdmetaforen namelijk niet. Laten we nooit vergeten dat in vele oorlogen en opstanden mensen 'lachend en met een bloem in het geweer' ten strijde trokken.

En achteraf niet eens exact leken te weten wat dat 'iets' precies was.




(geschreven op persoonlijke titel)

"...en dat veel D66'ers dit maar mogen lezen" - Kwam vandaag voorbij in mijn Twitterfeed.

Het leuke aan Twitter is toch wel dat je veel meningen en betogen voorbij ziet komen. Bovenstaand citaat kwam uit een draadje over het onlangs gepresenteerde manifest VrijLinks. Het was, heel kort door de bocht, een reactie op een artikel waarin werd gesteld dat D66 wel eens wat minder braaf mocht zijn bij het strijden voor (seculiere) idealen. Het is voor mij, eveneens D66 lid, interessant ook specifiek deze discussies te volgen. Maar vandaag kwam er een andere gedachte bij me op. Namelijk: er was weer eens -als vanouds- gesteggel over welke idealen D66 nu prioriteit zou moeten geven. En over die discussie ging ik ook eens denken. 

Interessant als het gaat om D66 & ideologie zijn de beschouwing "Op zoek naar een nieuwe casus belli"(Groene) en de analyse "Hoe D66 een bedrijf werd"(VrijNederland). Ondanks de kritische noten veel punten waarin oude en nieuwe D66'ers zich toch zullen herkennen. Samengevat geven beide stukken een beeld hoe geworsteld is met de (anti-!)keuze tot een duidelijke politieke ideologie. Ook de verzakelijking en het steeds pragmatischer worden van de partij zijn hoofdthema's bij beiden.

Wie de afgelopen verkiezingen voor de Tweede Kamer ook maar minimaal heeft gevolgd brengt meteen de referendum-kwestie ter sprake. Los van die hele discussie: ook voor niet-D66'ers was het klip en klaar dat hier iets geofferd werd ten gunste van regeringsdeelname. "Maar jullie zijn D66!" - hoor ik nog een achterloze kiezer in een (meende ik) Nieuwsuur reportage tegen een lokale lijsttrekker uitroepen. Onduidelijk was of deze man ooit D66'er was en dat ooit wilde worden.

En deze uitroep staat -in combinatie met de tweet die de aanleiding tot schrijven vormde- naar mijn mening niet op zichzelf. Als ik een euro zou krijgen voor iedere maal dat ik een willekeurige tweep  "vroeger had D66 nog idealen" of "...toen met van Mierlo..." hoor zeggen had ik van enkel dat geld een penthouse gekocht en het direct afbetaald... 

Blijkbaar heeft dus iedereen een heel eigen beeld van wat een D66'er precies is en behoort te zijn of doen. En precies daar gaat het voor D66 wel eens mis. Je voelt het wellicht aankomen: het kan bijna niet anders of D66 wordt bij uitstek het subject van projectie. Een projectie waarin de partij volgens zogenaamde populisten het referendum minstens 4x per jaar beschikbaar dient te maken. Een partij waarvan seculier-links en vrijzinnigen meer willen zien op het gebied van emancipatie en individuele vrijheid, zonder daarbij groepen of afkomst 'te ontzien'. Groene mensen (GL/PvdD) reageren vaak verbolgen wanneer D66 in hun ogen een duurzaamheid of 'dierenstandpunt' offert op het altaar van het economisme. ("Jullie waren toch zó groen?!") En het blijkt voor een partij in de praktijk buitengewoon lastig tussen deze vele groepen kiezers met verwachtingen te balanceren.

Wat moet je ook als iedereen blijkbaar op z'n minst één van zijn eigen standpunten als een D66 kroonjuweel ziet.

Is het werkelijk zo dat D66 zijn idealen te grabbel gooit of zit er meer achter? Hebben niet gewoon ook meer mensen een bepaalde verwachting van D66? Een verwachting die ze van een andere partij misschien niet hebben? Kan het zijn dat de vroegere slogan "Eigenlijk bent u D66'er" zich hier niet gewoon tegen de partij keert?

Een term die volgens mij goed bij de politiek van het huidige D66 past is pragmatisch-individualisme. Pragmatisch omdat het zich eigenlijk nog steeds weigert te binden aan een afgebakende politieke ideologie (vroeger: links/rechts). Individualistisch omdat veel thema's die passen bij het sociale-liberalisme voornamelijk op individuele en anti-collectivistische wijze ter sprake komen. Zelf ervaar ik D66 als een club toch wel enigszins pragmatische denkers die zichzelf -soms heel standvastig- behoeden overduidelijk links-rechts partij kiezen. Dat hoeft natuurlijk niet verkeerd te zijn. Maar dat zijn mijn eigen ideeën en gevoelens. Politiek draait uiteindelijk om idealen verwezenlijken. En het aanspreken van de kiezer, of het voldoen aan de verwachting van hem/haar, horen daar natuurlijk gewoon bij. En hier gaat het wel eens mis in de communicatie met de kiezer.

Wat doe je als je jezelf bij tijd en wijlen als 'anti-collectivistisch' probeert te presenteren maar het volk je zowat tot collectief erfgoed bij uitstek heeft uitgeroepen? Wellicht ben je als partij toch meer van het collectief afhankelijk dan je zelf ooit, en misschien wel nog, wenste. Daar het binnen de politiek óók draait om profileren ben ik misschien nog wel het meest geïnteresseerd of de niet-D66'er het geschetste beeld herkent.

Eigenlijk bent u D66'er klinkt natuurlijk heel redelijk. Of misschien wel wat te veel?

(geschreven op persoonlijke titel)

Eén van mijn 'favoriete Kerstverhalen' speelt zich af in de Eerste Wereldoorlog. Het gaat hier om het kerstbestand van 1914. Tenmidden van één van de - uiteindelijk - grootste oorlogen die Europa ooit kende besloten mensen op kerstavond spontaan de strijd even te staken.

Om een voorstelling te krijgen hoe inmiddels tot loopgravenoorlog verworden strijd eruit zag geeft o.a. Im Westen nichts Neues van Remarque/Remark een voorzet. Duidelijk wordt dat veel van de soldaten nog nooit in het buitenland waren geweest. Ze kenden hun vijanden dus eigenlijk niet. Het moment dat de strijd stopte en men de loopgraven uitkwam om elkaar een kerstwens te doen was voor velen een soort eerste keer. Gerucht gaat dat er zelfs Stille Nacht/Silent Night in elkaars talen is gezongen. Ook poseerden soldaten trots met elkaars helmen of uniformen voor de camera. Een soort voorloper van de vakantie of culturele uitwisseling dus:

Ook speelden Duitse en Engelse soldaten een  potje voetbal. Deze 'interland' kreeg exact 100 jaar later zelfs een eigen monument, onthuld door de UEFA. 

Niet verwonderlijk dat vele legerleiders niet gelukkig waren. Ze waren - waarschijnlijk terecht - bang dat de oorlog met al die verbroedering minder efficiënt gevoerd zou worden. Ze namen in de jaren 1916 en 1917 dan ook hard wraak door executies te verordenen (en er ook daadwerkelijk een aantal uit te voeren). Ook dreigden ze dat wanneer frontsoldaten de tegenpartij zouden opzoeken, ze in de rug geschoten zouden worden door de (eigen!) artillerie. Exact honderd jaar geleden was er dus voor veel mensen in Europa geen kerstfeest...

De parallellen met het originele kerstverhaal zijn treffend. In de kerk hoor je bij de geboorte van Jezus vaak grote woorden: Koning der Koningen! Vredesvorst! Vredesprins! Tijdens die bewuste kerstdagen negeerde de gewone soldaat de orders van de wereldse koning, prins en generaal om - tegen de verwachting in - kerst te vieren. Net als bij de eerste christenen treed er zelfs een soort vervolging op. Wie herhaaldelijk 'in de fout gaat' loopt zelfs de kans dit met zijn leven te bekopen. 

Voor iedereen, of je het nu seculier of religieus viert, een mooie overdenking. Het is in ieder geval een treffend voorbeeld van de kerstgedachte die voor eventjes alle maatschappelijke conventies weet te overwinnen.

Fijne kerst!

Vandaag organiseerde een verband van 'pro life' organisaties de Mars Voor Het Leven. Die titel is eigenlijk al een eufemisme. In de praktijk is het namelijk primair een anti-abortus manifestatie. Wat 'slim' is aan de gekozen naam is niet alleen dat het vriendelijk klinkt, maar ook dat het assertief en pro-actief is. We zijn niet alleen maar tegen, maar ook ergens vóór.

Wat op nieuwsmedia en sociale media opviel waren sommige argumenten die werden gegeven. Het leven is het beschermen waard! Iéder leven is het beschermen waard. Er kwamen zelfs foto's van politici die met kinderen met downsyndroom poseerden voorbij. Nee, ieder leven verdient bescherming. Dat was duidelijk het gekozen argument. En zeg nu zelf, net als de VVD slogan 'werken moet lonen': wie kan daar nu écht tegen zijn?

En dat maakt het problematisch. Welk argument ik niet heb gehoord en waarvan ik zeker weet dat het onder sommige deelnemers primaire drijfveer is: Het staat in de Bijbel. Het mág niet van de HEER(E). En hier is dus een slimme tactiek ingezet. We spreken nu ook ongelovige mensen aan door het niet primair over God te hebben. Er is gekozen het te benaderen als een maatschappelijk probleem en niets geen geloofsbezwaren.

Laast las ik - ook vrij toevallig! nog twee artikelen. Eén was van Bart-Jan Spruyt. Een ander was van een dame (type: 'gewone burger') uit een deel van Brabant dat - indien je dat weet - bekend staat als een protestantse (SGP) enclave. Beiden lieten opvallend genoeg dezelfde trend zien. Spruyt analyseerde verschillen en overeenkomsten tussen het reformatorische gedachtegoed en het Forum voor Democratie (FvD). De mevrouw in kwestie had het over "Zwarte Piet", "racisme", "tradities", en volgens mij zélfs nog over "genderneutraal". Door reformatorische standpunten te linken aan een niet primair confessionele partij (Spruyt) en het over tradities en normen en waarden te hebben (mw Brabant) gebeurde feitelijk hetzelfde als bij de Mars Voor Het Leven. Beide artikelen braken eigenlijk een lans voor het sociaal-conservatieve element van de SGP standpunten, wederom zonder God, Jezus, Bijbel of geloof expliciet te noemen.

Is dit nu toeval? Bas van der Vlies zei ooit lichtelijk trots bij Netwerk: "De SGP is nimmer betrapt op een buitenparlementaire actie!". Met zoveel expliciete aandacht voor een protest als de Mars Voor Het Leven (hoewel niet 100% SGP-achterban!) lijkt die lijn wel zo'n beetje te zijn losgelaten. Onder van der Staaij lijkt de SGP-lijn verschoven van 'getuigend' naar 'échte politiek'. In ieder geval meer gepolitiseerd dan ze ooit is geweest. Dit maakt de partij en haar achterban tevens meer pro-actief en assertief, zoals al eerder opgemerkt.

Samengevat: door standpunten meer vanuit traditie en sociaal-conservatisme te presenteren is een manier gevonden om zich bij een breder publiek dan enkel de reformatorische achterban in de kijker te spelen.

Nee. Ik ben nu geneigd te denken dat niet progressief-liberaal maar juist de reformatorische achterban een manier heeft gevonden om hun 'seculiere-tanden' te laten zien.

Vanavond zag ik in EenVandaag een interview met de kinderen van een vermoord oppositielid uit een zeker land. Het punt is: de moord vond hier in Nederland plaats. Mij deed het denken aan weer een ander land dat een aantal jaar geleden één van hun eigen oppositieleden vergiftigde, ook al in ver een buitenland. Het gemeenschappelijke aan deze twee verhalen is hoe ver bepaalde landen gaan om onwelgevallige meningen of activiteiten uit te schakelen. Daarnaast is het interessant dat beide moorden plaatsvonden op EU grondgebied.

Al dan niet staatsagenten die op geheime missie gaan naar het buitenland om een 'subversieve' kracht te elimineren.  Klinkt als "James Bond". Maar deze acties zijn dus echt. Kunnen we ons dat eigenlijk nog wel voorstellen? Dat één van onze staatshoofden of minister in alle serieusheid de moordcommando's op een SP'er of PvdD'er zou afsturen? En deze hem of haar nog tot vér in het buitenland, buiten de EU, zouden blijven achtervolgen? Ik ben geneigd te denken dat we ons daar helemaal niets (meer) bij kunnen voorstellen. 

En juist dit verklaart in mijn analyse de 'lacherige' reacties op het gevaar van #nepnieuws. Dat overheden of particuliere bedrijven uit het buitenland 'trollen' gaan inzetten om ons denken te beïnvloeden. Gaan die mensen écht zo ver? Zien we onze immer joviale en goedlachse huidige premier al zoiets geniepig handenwringend voorstellen in een ministerraad? Zijn wij doordat onze samenleving, zowel nationaal als binnen EU, zo sterk op diplomatie is gericht niet gewoon blind geworden? Blind voor de pro-activiteit en wilsbekwaamheid van sommige landen om hard nationalistisch-protectionistisch op te treden?

Daarom ook: Hoe wij (al lang) niet meer denken. De laatste jaren is veel gediscussieerd over POLICOR of 'wat je allemaal niet mag zeggen'. Vaak wordt dit manco toegeschreven aan 'de elite', globalisten en de EU. Maar dit is dus een ander manco: hebben we eigenlijk nog wel 'ervaring' om te dealen met landen en diensten die tot het uiterste gaan hun eigen belang te verdedigen? Kunnen we daar, mede door de EU en al haar internationale diplomatie, ons überhaupt nog in verplaatsen?

Ik denk dus van niet.

Het is te hopen dat een zekere Medelander dit zich ook beseft. Mocht hij binnenkort ergens een exotisch parlement willen toespreken.

De meeste mensen zullen het begrip "Avondland" niet kennen van het boek van Spengler, maar van PEGIDA. Een oude benaming van Europa ('Het Avondland", want de zon gaat onder in het Westen) wordt hier gebruikt om ons continent neer te zetten als een aloud mythisch land dat verdediging behoeft. Natuurlijk is er al gediscussieerd over de legitimiteit en noodzaak van die verdediging. Dus daar gaat het vandaag niet over. Het gaat mij nu - geheel in lijn met minister en partijgenoot Kajsa Ollongeren - over het zogenaamde #fakenews. Dit lijkt in deze hoek namelijk een relatief grote rol te spelen.

Ik stuitte via een discussie toevallig eens op de Twitterfeed van ene "Peter uit Zweden". Hij noemt zichzelf journalist die het 'echte' nieuws brengt. Hij pretendeert dus expliciet niet nep te zijn. Dit nieuws gaat ook vaak over Zweden. Mijn slotconclusie na enkele minuutjes op zijn profiel is: dat Zweden gebukt gaat onder (seksueel)geweld en daartegenover een gefeminiseerde, niet-mannelijke overheid staat die z'n eigen bevolking niet kan beschermen. Je kan discussiëren of dit overdreven is ja of nee. Of dat dit soort statements geheel toevallig zijn geïntensiveerd na het aanvragen van het NATO-lidmaatschap. Als je zijn hele correspondentie en mentions doorwerkt blijkt het dat enkele essentiële vragen van zijn kant onbeantwoord blijven. Wat hij als geboren Noor in de UK doet bijvoorbeeld? Waarom hij óók vanaf daar over Zweden tweet. En hoewel hij natuurlijk tot niets verplicht is weigerde hij ook iemand te antwoorden of hij daadwerkelijk ooit wel eens in Zweden is geweest. Maar eigenlijk is dat nog steeds mijn punt niet. Wel de gehele context. Zijn tweets worden namelijk nogal eens gedeeld. En hier begint de "Europa is in gevaar!"-brigade die zich, gegeven het digitale onderwerp, ook als Avondland Algoritme laat omschrijven:

Persoon X uit land A stelt een, al dan niet #fakenews, bericht op over land B. Dit wordt vervolgens weer gedeeld door persoon Y wonend in land C. Het probleem is dat zowel persoon X als Y geen directe connectie met land B hebben. Zet hier een zelfde mechanisme met personen U, V, W en landen D, E, F naast. Tel dit door totdat we aantal landen in de EU bereikt hebben. Bedenk je dat al deze combinaties ook nog kruisbestuivingen kunnen aangaan. En je hebt zonder iets uit te rekenen al een voorstelling over hoe groot deze chaos kan worden. Resultaat: allemaal mensen die elkaar om het hardste staan te overtuigen dat het in een bepaald land nóg erger is en het binnenkort in hun land(en) ook allemaal misgaat! 

Dit zouden nog allemaal fysieke personen kunnen zijn. Die worden of raken dus beïnvloed door elkaar en gaan hier in sommige gevallen dus ook aan meedoen. Ook is er een legertje bots die onder vrijwel elk bericht "Sweden is Lost" of "Europe is Lost" of "RIP Sweden" of "RIP Europe" plaatst. Overigens vrijwel zonder uitzondering bots/accounts die daarnaast bijna hysterisch Trump en zekere oosterburen van de EU aan het promoten zijn. En zo werkt nepnieuws dus. Geen grote verhalen van geheime diensten die jou persoonlijk blackmailen om informatie te delen of mensen te beïnvloeden. Gewoon simpel via Facebook of Twitter. Het doel van dit nepnieuws lijkt te zijn: zorgen dat jij een hekel aan jou eigen (democratisch gekozen) regering krijgt. Dat niemand in jouw EU of landelijke regering te vertrouwen is.

Het kabinet zou er goed aan doen enkel beleid te maken op actieve beïnvloed staatswege. Individuele trollen of bots vallen hier imho niet onder. Hoe onwenselijk ook: vrijheid van informatie en internet blijven een groot goed. Beter maakt de media of een 'echte journalist' een goede reportage. Om zo meer mensen uit te leggen hoe dit principe, ook psychologisch, werkt. Dat het kabinet met een waarschuwing kwam zonder écht concreet te worden zorgt alleen maar voor meer verwarring!

En zo werkt het Avondland Algoritme. Een legertje aan troll en bots die ons allemaal proberen te overtuigen dat de wereld om ons heen op instorten staat. Dat de zon in het Avondland straks permanent onder gaat. Het gaat vooral over landen of groepen waar we zelf in ons dagelijkse leven weinig zicht op hebben. Zo zijn we eerder geneigd het te geloven. Met als bizarre resultaat dat een groep mensen inmiddels draconische politieke maatregelen gerechtvaardigd acht. Niet omdat hun fysieke leven zo slecht is. Puur dankzij het niet werkelijke maar een "Algoritmisch Avondland", gebaseerd op de 'juiste' data...

Disclaimer: In dit artikel probeer ik niet volledig te zijn. Ik ben immers geen onderzoeksjournalist. Wel geeft het aan waar de achterloze internetgebruiker (waaronder ik!) als vanzelf al tegenaan loopt.
 

Deze week was ik aan het vergaderen voor de lokale afdeling van een politieke partij waar ik actief ben. Zijdelings ging het over iemands dochter en over het verschil in prestaties binnen de klas. De betreffende ouder klaagde over het feit dat haar dochter trots was naar de plusklas te mogen. Hierover vertelde dochter schijnbaar in de kleedkamer aan iedereen die dat wilde horen. Punt was dat veel ouders er commentaar op hadden. Trots zijn op jezelf als je toch altijd alles al goed doet was op een bepaalde manier 'not done'.

Natuurlijk vallen de sentimenten van deze ouders, ook voor mij met onderwijservaring, te begrijpen. Maar wat ik zelf altijd in mijn achterhoofd heb is dat 'winnen' en 'verliezen' nu eenmaal bij de maatschappij hoort waar we kinderen op voorbereiden. En juist hier gaat het imho soms verkeerd. Steeds vaker zie ik ook kinderen met zogenaamde stempeltjes die als een verklaring worden gebruikt waarom alles (op school) even niet gaat. Ik heb zelfs het 'excuus' hoogbegaafd gehoord in de context waarom een kind niet meekwam. En dat is dus eigenlijk fout. Een hoogleraar onderwijswetenschappen vertrouwde ons ooit samenzweerderig toe dat "smart asses will learn". Hij had het hier ook over de context Traditioneel, Dalton, Montessori, etc. onderwijs. Ergo, de (hoog)begaafde leerling scoort altijd in de beste categorie, ongeacht het systeem. Hij/zij heeft het systeem namelijk door. Precies dát is de definitie van begaafdheid. De term hoogbegaafdheid inzetten als verklaring voor achterblijvende prestaties heeft, hoewel feitelijk mogelijk, iets misleidends. Tevens is het in mijn ogen vergoelijkend. Het kind komt niet mee, maar het is toch een heel mooi kiendje (want 'slim'). Dat het niet mee komt blijft echter staan...

Een zelfde mechanisme is ook zichtbaar bij het onderzoek naar het oorlogsverleden van één van mijn Opa's. Hij was bijvoorbeeld geen held. Dat hij levend terug kwam was in principe gewoon geluk of overlevingsmentaliteit. Ook Anne Frank was eigenlijk geen held. Ze was in eerste plaats slachtoffer. En in tweede plaats een mooi persoon omdat ze ondanks haar slachtofferschap er zo onbevangen over kon schrijven. Maar nog steeds geen held. Tevens zie je het in de medische wereld, bijvoorbeeld bij kankerpatiënten. Een aantal artsen ageren hierbij terecht dat je overlevers geen 'overwinnaars' moet noemen. Zij bedoelen hetzelfde: deze patiënten zijn in de eerste plaats slachtoffer en overlever, geen held of winnaar.

Terug naar de actualiteit.

En daarom ben ik dus niet gelukkig met 'semi-verplichte' complimentjesrondes zoals ik die soms in het (basis)onderwijs aantref. Wanneer je als maatschappij teveel focus op complimenten uitdelen krijgt, speel je feitelijk een piramidespel. Tevens bestaat de kans dat er, door te veel gezochte complimenten, nivellering van de begrippen 'winnaar', 'verliezer', 'slachtoffer' en 'held' plaats gaat vinden. We zagen afgelopen week boze FvD en PVV tweeps ageren tegen een leraar die zijn leerlingen een - in hun ogen - ongelukkig geformuleerde opdracht over Baudet gaf. Uit nieuwsgierigheid bestudeerde ik wat van de profielen. Wat opviel was een buitengewoon wantrouwen in het onderwijs in het algemeen. Het werd links, cultuurmarxistisch, gefeminiseerd en in een enkel geval zelfs als VERWIJFD betiteld.

Is dit simpel vooringenomenheid of zit hier meer achter? Is er een mogelijkheid dat door hierboven geschreven nivellering mensen gewoon teleurgesteld zijn geraakt? Hamvraag: bereid je door complimentjesrondes en het zo positief mogelijk benaderen van 'ellende' mensen wel goed voor op de competitieve en geglobaliseerde samenleving van vandaag? In plaats van het koffers vullen met geluk, aandacht voor pleegkinderen, kinderen in Afrika moet het onderwijs ook iets meer aandacht besteden aan de grote verschillen die er binnen onze eigen maatschappij zijn. De echte wereld betaalt een arts of top wetenschapper 7x meer dan een kinderverzorg(st)er of schoonmaak(st)er. Termen als winnen, verliezen, held en slachtoffer zouden daarbij gebruikt moeten worden zonder te doen alsof die grenzen perse moeten vervagen. Wanneer je te lang bent opgegroeid in een systeem dat zich focust op complimenten, stempeltjes en emotionele gelijkheid raak je vanzelf overgevoelig voor tegenslag.

En in het slechtste geval ontstaat er dan een groep maatschappelijk teleurgestelden die zegt:
"De politiek en het onderwijs deugen niet. Waar is mijn deel van de buit?"